Uyku eksikliği ile obezite arasındaki ilişkiyi inceleyen araştırmaların büyük çoğunluğu, katılımcıların uykusunu günde yalnızca dört saatle sınırlayarak ağır uyku yoksunluğu senaryolarını ele almıştı. Bu tür çalışmalar, aşırı uyku kısıtlamasının iştah artışına ve aşırı yemeye yol açarak kilo alımına katkıda bulunabileceğini öne sürüyordu. Ancak birçok kişinin bu kadar ağır bir uyku kısıtlamasına birkaç günden fazla dayanamaması, araştırmaların pratik değerini sınırlıyordu.

Columbia Üniversitesi Vagelos Tıp Fakültesi'nden bir araştırma ekibi, yetişkinlerin yaklaşık yüzde 30'unu etkileyen kronik hafif uyku eksikliğinin kilo alımına yol açabileceğini gösteren yeni bir çalışmayla bu boşluğu doldurdu. Çalışmanın baş araştırmacısı ve beslenme tıbbı uzmanı Profesör Marie-Pierre St-Onge, "Araştırmamız, yeterli uykunun kilo alımı ve kalp hastalığı, diyabet gibi obeziteyle ilişkili rahatsızlıkların riskini azaltmaya yardımcı olabileceğini gösteriyor" açıklamasını yaptı.

Daha Az Uyku, Daha Fazla Kilo

St-Onge ve ekibi, normalde günde en az yedi saat uyuyan ve kardiyovasküler ile metabolik risk taşıyan 95 yetişkini inceledi. Katılımcılardan altı hafta boyunca yatma saatlerini 90 dakika geciktirmeleri istendi; uyku süreleri ve fiziksel aktiviteleri bilekte taşınan monitörlerle kaydedildi. Sonraki altı haftada ise katılımcılar olağan uyku düzenlerine döndü. Her iki dönemde de araştırmacılar, katılımcıların kilosunu, bel çevresini, vücut kompozisyonunu ve iştah düzenlemesinde rol oynayan çeşitli hormonların açlık kan düzeylerini ölçtü.

Analizler, yatma saatinin geciktirildiği ve uyku süresinin ortalama 80 dakika kısaldığı dönemde katılımcıların ortalama kilosunun, normal uyudukları döneme kıyasla yaklaşık 0,45 kilogram (yaklaşık bir pound) arttığını ortaya koydu. Bu sonuçların bir yıllık süreye yansıtılması, kronik uyku eksikliğinin önemli düzeyde kilo alımıyla ilişkili olabileceğini gösteriyor.

Uyku kısıtlaması döneminde katılımcıların günlük oturarak geçirdikleri süre ortalama 17 dakika arttı. Erkekler ve menopoza girmiş kadınlarla sınırlandırıldığında ise hareketsiz geçirilen süre neredeyse 30 dakika yükseldi. Başka bir deyişle, daha uzun süre uyanık kalmayı hesaba katsak bile katılımcılar, yeterli uyudukları döneme kıyasla daha fazla oturarak vakit geçirdi.

Öte yandan, iştahı bastıran leptin hormonunun düzeyleri, uyku kısıtlaması döneminde beklentinin aksine daha yüksek çıktı. Ağır uyku kısıtlaması çalışmalarında öne sürülen, hormonal düzensizliklerin aşırı yemeye yol açtığı teorisi, en azından leptin söz konusu olduğunda geçerli görünmüyor.

Sonraki Adımlar

Aynı katılımcıların bir alt kümesini (38 kadın) kapsayan önceki bir çalışma, daha geniş sağlık etkilerini ortaya koymuştu. Kardiyovasküler ve metabolik hastalık riski yüksek kadınların uykusu altı hafta boyunca her gece yaklaşık 80 dakika kısaltıldığında, insülin dirençleri — tip 2 diyabet için bir risk faktörü — artış gösterdi. Bu etki, özellikle menopoza girmiş kadınlarda belirgin biçimde öne çıktı.

Aynı katılımcıları kapsayan bir diğer araştırma ise kalp hastalığı riski yüksek erkek ve kadınlarda hafif uyku süresi azalmasının, kan dolaşımındaki bağışıklık hücrelerinin iltihaplanma bölgelerine göç etme eğilimini artırdığını gösterdi.

Bu bulgular, pek çok insanın günlük yaşamında deneyimlediği hafif uyku eksikliğinin bile kilo, hareketsizlik süresi ve iştahla ilişkili hormonlar üzerinde ölçülebilir etkiler yaratabileceğini ortaya koyuyor. Küçük uyku açıklarının birikmesinin sağlık riski oluşturması, uykuyu diğer faaliyetlerin gerisinde bırakan modern yaşam tarzlarını sorgulamayı gerektiriyor.

St-Onge, "Tüm bulgularımız, yetersiz uykunun tip 2 diyabet ve kalp hastalığı gibi obeziteyle ilişkili rahatsızlıkların riskini artırdığını gösteriyor. Bir sonraki adım, kronik olarak uyku eksikliği yaşayan kişilerin uyku sürelerini iyileştirerek ne düzeyde sağlık kazanımı elde edebileceklerini anlamak" dedi. Günlük uyku süresini yeniden değerlendirmenin kilo yönetimi ve yaşam tarzıyla ilişkili hastalıkların önlenmesinde ne ölçüde yardımcı olabileceğini anlamak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyuluyor.