Müzayede evi Sotheby's, 14 Temmuz'da düzenleyeceği fosil açık artırmasıyla paleontoloji camiasını ayağa kaldırdı. Açık artırmanın yıldızı ise 20 numaralı lot: Güney Dakota'daki bir çiftlikte keşfedilen, 67 milyon yıllık devasa bir Tyrannosaurus rex iskeleti olan 'Gus.' Müzayede evi tarafından "şimdiye kadar bulunan en büyük ve en eksiksiz T. rex örneklerinden biri" olarak tanımlanan fosilin, 183 adet fosilleşmiş kemik elementi içerdiği ve kemik sayımına göre yaklaşık yüzde 61 oranında tamamlandığı belirtiliyor.

Sotheby's, Gus için 30 milyon dolara kadar alıcı bulmayı hedefliyor. Ancak asıl soru, alıcının bir kamu müzesi mi yoksa özel bir koleksiyoncu mu olacağı. Çünkü son yıllarda giderek artan sayıda süper zengin birey, bu tür fosilleri lüks yatırım aracı olarak satın alıyor ve bilim dünyası bundan büyük endişe duyuyor.

Bilimsel Değer Tartışması

Maryland Üniversitesi'nden tiranozor uzmanı Thomas Holtz, Gus'un gerçekten olağanüstü bir örnek olduğunu doğruluyor: "İskeletin eksiksizliği ve kemiklerin yüksek kalitesi, onu bilimsel açıdan son derece değerli kılıyor." Ancak Holtz da dahil olmak üzere birçok araştırmacı, fosilin özel bir koleksiyona gitmesi durumunda bilime kalıcı bir kayıp yaşanacağı konusunda hemfikir.

Sotheby's Bilim ve Doğa Tarihi Departmanı Başkanı Cassandra Hatton, açık artırmanın bilime katkı sağladığını savunuyor: "Eğer bir fosil kazılmazsa, herkes için kaybolur. Açık artırmalar, fosillerin erozyondan kurtarılmasını ve uzmanlar tarafından incelenmesini sağlıyor."

Ancak paleontologlar bu görüşe şiddetle karşı çıkıyor. Kaliforniya Eyalet Üniversitesi'nden Stuart Sumida, kazı sürecinden itibaren sorunların başladığını vurguluyor: "Ticari kazı ekipleri, fosilleri yerden çıkarırken jeolojik bağlamı yeterince belgelemiyor. Bu bağlam, organizmanın yaşını, ölüm nedenini ve içinde bulunduğu ekosistemı anlamak için kritik öneme sahip."

Rekor Fiyatlar ve Erişilemez Müzeler

Sotheby's'in fosil açık artırmaları geçmişi, 1997 yılında şimdiye kadarki en eksiksiz T. rex olan Sue'nun 8,4 milyon dolara satılmasıyla başladı. O dönemde Sue, Chicago'daki Field Museum'a giderek bilimsel çalışmalara kazandırıldı. Ancak o zamandan bu yana tablo tamamen değişti.

Geçtiğimiz yıl müzayede evi, bir Stegosaurus olan Apex'i hedge fund milyarderi Ken Griffin'e 44,6 milyon dolarlık rekor bir fiyata sattı. Dünyanın bilinen tek yavru Ceratosaurus'u ise 30,5 milyon dolara kimliği belirsiz bir alıcıya gitti. Bu rakamlar, kamu müzelerinin açık artırmalarda rekabet edemeyeceğini net olarak ortaya koyuyor.

2025'te yayımlanan bir araştırmaya göre, T. rex fosillerinin büyük çoğunluğu artık kamuya açık kurumlarda değil, özel koleksiyonlarda bulunuyor. Teknoloji girişimcisi Dan O'Dowd'un sahip olduğu 'Samson' adlı T. rex, bu durumun en çarpıcı örneklerinden biri.

'Isırık İzleri' Tartışması

Gus'un bilimsel değerlendirmesi de tartışma konusu. Sotheby's, fosildeki çene ve vücut deliklerini tiranozorid ısırık izleri olarak tanımlıyor ve Gus'un kendi türüyle savaşmış veya onlar tarafından yenmiş olabileceğini öne sürüyor. Ancak bu yoruma dair somut bir kanıt sunulmuyor.

Sumida bu iddiayı kesin bir dille reddediyor: "Delikler mükemmel şekilde yuvarlak ve kenarları pürüzsüz. Gerçek penetrasyon yaraları düzensiz şekilli olur ve çevresinde kırık çatlakları bulunur. Bunlar çok daha muhtemelen enfeksiyon izleri. T. rex'in sadece çok kötü ağız kokusu vardı demek daha doğru olur."

Hatton ise müzayede evinin tezini savunarak, "Isırık izleri gayet net şekilde görülüyor. Bunların hepsi düz delikler değil, dişin şeklini açıkça görebileceğiniz yanal ısırıklar. Kenarlardan kırığın temiz mi yoksa aşamalı mı olduğunu anlayabilirsiniz" dedi. Ancak bu analizin hangi kaynağa dayandığını açıklamadı.

Bilimsel Üretilebilirlik Tehlikede

Asıl büyük sorun, fosillerin özel ellere geçtikten sonra bilimsel çalışmaya kapatılması. Hatton, "Stegosaurus'u dört yıllığına Amerikan Doğa Tarihi Müzesi'ne ödünç verdik" gibi örnekler verse de, araştırmacılar bu tür düzenlemelerin paleontolojinin temel ilkesini ihlal ettiğini söylüyor.

Macalester College'dan Kristi Curry Rogers, durumun ciddiyetini şöyle özetliyor: "Bilimsel açıdan önemli bir fosil sadece statik bir nesne değildir; geleceğin bilim insanlarının henüz icat edilmemiş araçlarla inceleyeceği kalıcı bir veri kaynağıdır. Ama fosil kamu güveninde kaldığı sürece."

Sumida, yerleşik bilimsel dergilerin kamuya açık bir müzenin gözetiminde olmayan fosiller üzerine yapılan çalışmaları yayımlamayı reddettiğini belirtiyor. Bu kural, bilimsel üretilebilirliği ve bulguların doğrulanabilmesini güvence altına alıyor.

Omurgalı Paleontoloji Derneği'nden Yeni Hamle

ABD'de özel bireylere fosil satışının durdurulamayacağını kabul eden uzmanlar, farklı bir strateji izliyor. Sumida ve Rogers, Omurgalı Paleontoloji Derneği'nin (SVP) başkan ve başkan yardımcısı sıfatıyla, derneği özel koleksiyoncular ile müzeler arasında aracı konumuna getirmeye çalışıyor.

Hedef, zengin alıcıları açık artırma çekiç düşer düşmez fosilleri bilim müzelerine bağışlamaya ikna etmek. Rogers, "Bu ortak tarihimizin kamuya açık müzayedelerinde, en iyi sonuç, olağanüstü bir fosili edinecek güce sahip olanların onu hemen kamu yararına sunmasıdır" diyor.

Dernek bazı koleksiyoncular ve müzelerle görüşmeler halinde olsa da, Gus'un alıcısına yönelik somut bir plan henüz mevcut değil. Ancak Holtz'un temennisi net: "Bu kalitede bir örnek, yalnızca bugünün değil gelecekteki araştırmacıların da inceleyip hayranlık duyabileceği bir müze koleksiyonunda yer almayı hak ediyor."