Taş Devri'nde Veba Salgını: 5.500 Yıllık Genetik Sır Çözüldü

Nature dergisinde yayımlanan çarpıcı bir araştırma, dünya tarihinin en eski kitlesel salgınlarından birine ışık tuttu. Bilim insanları, Baykal Gölü kıyısında yaşamış Taş Devri avcı-toplayıcı topluluklarında yaklaşık 5.500 yıl önce şiddetli bir veba salgını yaşandığını genetik verilerle doğruladı. Avrupa'nın 5.000 kilometre doğusunda konumlanan bu bölgede yapılan arkeolojik kazılar, hastalığın küçük aile gruplarını etkilediğini ve insandan insana bulaşmanın gerçekleştiğini ortaya koydu.

Araştırmacılar, bölgedeki insan kalıntıları üzerinde gerçekleştirdikleri antik DNA analizlerinde, Yersinia pestis bakterisinin genetik izlerini tespit etti. Bu keşif, tarih öncesi dönemlerde görülen salgın hastalıkların anlaşılması açısından devrim niteliğinde bir bulgu olarak değerlendiriliyor. Özellikle ulaşım ve ticaret ağlarının sınırlı olduğu bir çağda vebanın nasıl bu kadar geniş bir coğrafyaya yayıldığı sorusu, bilim dünyasında yeni tartışmaları beraberinde getirdi.

Çalışmanın en dikkat çekici boyutlarından biri, salgının etkilediği toplulukların küçük ve birbirine bağlı aile gruplarından oluşması. Genetik veriler, hastalığın bu dar topluluklar içinde hızla yayıldığını ve nüfusun ciddi oranda azalmasına yol açtığını gösteriyor. Araştırmacılar, bu durumun geç Neolitik dönemde Avrasya genelinde gözlemlenen nüfus çöküşü ile doğrudan ilişkili olabileceğini vurguluyor.

Modern insanlık tarihinde veba denildiğinde akla genellikle Orta Çağ'daki "Kara Ölüm" salgını gelse de, bu yeni bulgular hastalığın kökeninin çok daha eskiye dayandığını kanıtlıyor. Baykal Gölü çevresindeki topluluklar, günümüzde Moğolistan ve Sibirya olarak bilinen bölgede avcılık ve toplayıcılıkla geçimini sürdürüyordu. Bu toplulukların kalıntılarında tespit edilen patojen DNA'sı, hastalığın sanıldığından çok daha erken dönemlerde insan popülasyonlarını tehdit ettiğini ortaya koyuyor.

Uzmanlar, bu keşfin tarım devrimi öncesi toplulukların bile karmaşık sağlık tehditleriyle karşı karşıya olduğunu gösterdiğini belirtiyor. Geç Neolitik dönemdeki nüfus çöküşüne ilişkin tartışmaları yeniden alevlendiren bulgular, salgın hastalıkların insanlık tarihi boyunca medeniyetlerin şekillenmesinde ne denli belirleyici bir rol oynadığını bir kez daha gözler önüne seriyor. Araştırma ekibi, gelecekte benzer antik DNA çalışmalarının farklı coğrafyalarda da gerçekleştirilmesiyle salgınların tarih öncesi insan göçleri üzerindeki etkisinin daha net anlaşılabileceğini ifade ediyor.