Yaşlanma araştırmaları yepyeni bir sınıra taşınıyor: uzaya. İngiliz girişim Mass Balance, kimyasal deneyleri otonom şekilde yörüngeye taşıyarak yer çekiminin olmadığı ortamda elde edilecek verilerin, Dünya'da çalışılması neredeyse imkânsız olan hastalık yapıcı proteinleri anlamamıza ışık tutabileceğini umuyor. Ancak şirketin öncelikle otonom laboratuvarının uzayda düzgün çalışıp çalışmadığını test etmesi gerekiyor.

Şirketin greyfurt büyüklüğündeki cihazı; kimyasallar, sensörler ve bu kimyasalları işlevsel tutan kontrol bileşenlerini barındırıyor. Avusturyalı Tumbleweed tarafından üretilen 10 santimetrelik bir kapsülün içine yerleştirilen deney düzeneği, Salı sabahı bir SpaceX taşıma roketiyle fırlatıldı. Cihaz, birkaç ay boyunca Dünya yörüngesinde kalacak ve mikro yer çekimi altında canlı hücrelerin nasıl büyüdüğünü, tepki verdiğini ve işlev gördüğünü otomatik olarak ölçüp veri olarak Dünya'ya iletecek.

Bu, şirketin Dünya'da elde edilemeyecek yüksek kaliteli veriler üretebilecek bir sisteme sahip olduğunu kanıtlamak için attığı ilk somut adım. Çünkü Dünya'daki daha güçlü yer çekimi, ısı akışına neden olan konveksiyon ve ağır bileşiklerin dibe çökmesine yol açan sedimantasyon gibi etkiler yaratarak veri toplama süreçlerini bulandırıyor.

"Yer çekimini ortadan kaldırdığınızda, birçok tuhaf ve harika şey oluyor. Bunların bir kısmı yaşam bilimleri ve ilaç endüstrisi için son derece değerli olacak" diyen Mass Balance kurucu ortağı ve CEO'su Toby Call, sözlerini şöyle sürdürdü: "Bugün çılgınca gelebilir, ama gerçek hedefimiz uzayı sıkıcı, güvenilir ve sıradan bir araştırma ortamı haline getirmek."

Hedef: Düzensiz Proteinlerin Sırrını Çözmek

Call'e göre bu yeni araştırma ortamı, özellikle düzensiz proteinlerin görüntülenmesi açısından kritik önem taşıyor. Sürekli şekil değiştiren bu proteinler, Alzheimer, Parkinson ve bazı kanser türleri dahil olmak üzere yaşla ilişkili hastalıklardan sorumlu tutuluyor. Dünya'da sürekli biçim değiştirmeleri, onları görüntülemeyi son derece zorlaştırıyor. Bu durum, Google'ın AlphaFold'u gibi yaşam bilimleri modellerinin eğitim verilerinde önemli bir boşluk yaratıyor ve bu modeller düzensiz proteinlerin nasıl davranacağını ya da ilaçlara nasıl yanıt vereceğini öngöremiyor.

Uzayda ise bilim insanları, hastalık tetikleyici düzensiz proteinlerin çok daha kolay incelenip analiz edilebileceğine inanıyor. Call, mikro yer çekimi altında bu proteinler üzerinde testler yürüterek veri üretmeyi ve söz konusu açığı dolduracak bir yapay zekâ model adaptörü eğitmeyi planlıyor. Elde edilen model, veri lisanslama ve veri erişimi şirketin gelir akışını oluşturacak.

İlk Aşama: Sistemin Çalıştığını Kanıtlamak

Şimdilik şirket yalnızca işletim sistemini ve veri yakalama altyapısını test ediyor. Salı günü gerçekleştirilen görevde, bir başka kimyasal bileşiği parçalayacak endüstriyel bir biyokatalizör uzaya taşındı. Platform, ışık kullanarak süreci izleyecek ve kimyasal reaksiyonun planlandığı şekilde gerçekleşip gerçekleşmediğini doğrulayacak.

Rekabette Son Durum

Mass Balance, yörüngede laboratuvar geliştirmeye çalışan tek şirket değil. Mayıs ayında bir başka İngiliz firma olan BioOrbit, enjekte edilebilir kanser ilaçlarına dönüştürülebilen ultra saf ve kararlı kristaller yetiştiren bir test ünitesini fırlatmıştı. ABD merkezli Varda Space Industries da mikro yer çekiminde ilaç işleme üzerine benzer çalışmalar yürütüyor. Ancak bu iki firmadan farklı olarak Mass Balance, sistemini Dünya'ya sağlam şekilde geri getirmeyi hedeflemiyor. Bu yaklaşım, uyduların atmosfere yeniden girişinde maruz kaldığı aşırı ısı ve basınca dayanıklılık gibi büyük mühendislik zorluklarını ortadan kaldırıyor.

"Mikro yer çekimi, yeterince değerlendirilmemiş yepyeni bir araç" diyen Call, uzayın yakın gelecekte yaşam bilimleri için vazgeçilmez bir laboratuvar haline gelebileceğinin altını çiziyor.